Nomoi, Platon’un en “felsefi” diyaloğu değildir. Tam tersine, en az metafizik, en fazla düzenleyici olanıdır. Bu nedenle de çoğu zaman Devlet’in gölgesinde kalır. Oysa tam da bu özelliği, Nomoi’yi psikanalitik açıdan ayrıcalıklı kılar. Çünkü burada Platon artık idea’ların saf alanında değildir. Bedenlerin, alışkanlıkların, tekrarların, eğitimin ve yasanın alanında konuşur. Nomoi, öznenin henüz özne olmadan önce hangi düzenekler içinde kurulduğuna dair bir metindir.
Platon, Nomoi’de imgesel, simgesel ve gerçek arasında sürekli düğümler atar. Bunu konuşma yoluyla, diyalog içinde yapar. Tam da bu nedenle metin, psikanalizin alanına girer. Çünkü psikanaliz, öncelikle konuşmayla ilgilenir. Konuşmanın kurduğu yasayla, yasa ile arzunun ilişkisiyle, dilin özneyi nasıl önceden biçimlendirdiğiyle…
Platon’un yasaları, yalnızca “uyulması gereken kurallar” değildir. Yasalar, bir kentin bedenini, ruhunu ve zamanını organize eden simgesel yapılardır. Bu açıdan Nomoi, bir siyaset felsefesi olmaktan çok libidinal ekonomi tasarısıdır. Psikanalitik açıdan yasa, Büyük Ötekinin temel işlevlerinden biridir. Yasa, neyin mümkün, neyin imkânsız, neyin yasak, neyin adlandırılabilir olduğunu belirler. Platon’un Nomoi’de yaptığı şey tam olarak budur: Kentin Büyük Öteki’sini kurmak.
Buradaki önemli nokta şudur: Platon, yasayı Tanrısal bir buyruğa indirgemez. Yasalar konuşulur, tartışılır, gerekçelendirilir. Yasa, keyfi bir emir değil; dilsel olarak inşa edilmiş bir simgesel ağdır. Bu da onu psikanalitik okumaya açık hâle getirir. Çünkü psikanalizde de yasa, emirden çok yapı olarak ele alınır. Platon’un yasaları,arzuyu belirli kanallara yönlendirmek, sınırlamak ve toplumsal olarak yaşanabilir kılmak için vardır. Bu noktada Platon’un katı bir ahlakçı gibi okunması yanıltıcıdır. Nomoi’de yasa, arzunun yok edilmesi değil, arzunun biçimlendirilmesi amacını taşır.
Platon’un bedenle ilişkisi sıkça sanıldığı gibi basit bir beden düşmanlığı değildir. Nomoi’de beden, sürekli hesaba katılır: yeme, içme, cinsellik, spor, müzik, dans, ritim… Bunların hiçbiri tali değildir. Platon, simgesel düzenin dışında kalan bir fazlalık bırakmamaya çalışır diyaloglar boyunca.
Çocukların nasıl yetiştirileceğine dair uzun pasajlar bu yüzden merkezîdir. Çocuk, henüz yasa öznesi değildir, ama yasa tarafından önceden kuşatılmalıdır. Bu, psikanalitik açıdan son derece tanıdık bir yapıdır. Özne, yasayla karşılaşılınca değil, yasa özne yerine konuşmaya başladığında kurulur. Yasa yalnızca söylemle işlemez, bedensel alışkanlıklar üzerinden de işler. Bu anlamda Nomoi, bir tür ön-psikanalitik “bedensel eğitim” kuramı sunar. Platon’un kaygısı, bireyin mutluluğundan çok, kolektif yapının dağılmamasıdır.
Nomoi’nin önemli bir özelliği, kentin geçmişini ciddiye almasıdır. Yasalar, boşlukta icat edilmez ve tarihsel bir sürekliliğe yaslanır. Bu psikanalitik açıdan “gerçek”in müdahalesine benzer. Gerçek, simgesel düzenin tamamen keyfi olmasını engeller. Geçmiş, her zaman tam anlamıyla temsil edilemez ama yok sayıldığında geri döner.
Platon’un farklı kentleri, farklı gelenekleri karşılaştırması, yasa koyucunun her şeyi baştan yaratamayacağını kabul ettiğini gösterir. Bu kabul, Platon’u dogmatik bir idealist olmaktan çıkarır. Yasa, her zaman bir artıkla, bir uyumsuzlukla, bir fazlalıkla birlikte işler. Psikanalitik terimlerle söyleyecek olursak: Yasa, gerçeği tamamen kapatamaz, sadece onun etrafında bir dolaşım sağlar.
Bu yüzden Nomoi, öznenin her zaman bir dış yapı tarafından kurulduğu gerçeğini gösteren bir metindir. Psikanaliz de tam olarak buradan başlar: Özne, kendisinin efendisi değildir; dilin, yasanın ve arzunun kesişim noktasında ortaya çıkar.
Platon’un Nomoi’si, yasayı yalnızca siyasal bir düzenleme olarak değil; psişik bir yapılandırma olarak düşünmemize imkân verir. Bu imkân, Platon’u güncel kılmak için değil; psikanalitik düşüncenin kökensel meselelerini daha derinlemesine kavramak için değerlidir. Çünkü yasa, ister antik bir kentte ister modern bir öznenin bilinçdışında olsun, her zaman aynı soruyu sorar: Arzu, hangi koşullarda yaşayabilir?
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder