Baltimore'da Şafak Vakti...

Lacan 1966 yılında, John Hopkins üniversitesinde İngilizce bir konferans verir. Konuşmasını hazırlarken sabahın erken saatleri olduğunu, Baltimore’a pencereden baktığını ve bu anın çok ilginç olduğunu belirtir. Hava tamamen aydınlanmamıştır, fakat neon aydınlatmalar ve tabelalar zamanı göstermektedir. Lacan şehrin trafiğini izlerken, uzaktaki birkaç ağaç haricindeki her şeyin “aktif düşünen düşünceler”in sonucu olduğunu düşündüğünü söyler. Konuşmasının devamında, Baltimore’daki bu şafak vaktinin, bilinçdışını özetleyen en iyi görüntü olduğunu aktarır.

Kent, şehir… Bu neden bu kadar güçlü bir metafordur peki? Şehir de tıpkı özne gibi, parçalı ve değişen yapılara sahiptir. Aynı zamanda bilinçdışını zihinsel süreçlerde değil, bu süreçlerin çevre üzerindeki etkilerinde de görebilmek mümkündür. Trafik ışıkları, neon panolar, reklam afişleri, yaya geçitleri… Kentte muhakkak bir dil, bir yapı vardır. Bu durum, Lacan’ın “Bilinçdışı dil gibi yapılanmıştır” önermesiyle de ilişkili hale gelir.

Bilinçdışı, kent gibi hiçbir zaman sabit, netleşen bir yapı değildir. Tıpkı şafak vaktinde yanıp sönen aydınlatmalar gibi, belirir ve kaybolur, bir iz bırakır, sonra da silinir. Bir anlamda güneş gibi, ağaç gibi doğanın Gerçek düzlemlerinden bile daha büyük etki bırakır. Neticesinde özne konuşmaya başlar, konuşmak bir yabancılaşmayı, uzaklaşmayı da beraberinde getirir. Bu yanıp-sönen, belirsizleşen, gelip giden görüntüler insanın bilinçdışıyla olan ilişkisinin bir başka sahnelenişidir. Özne bilinçdışının yapısını tamamen kavrayamaz, yalnızca etkilerini gözlemleyebilir.

Baltimore büyük Öteki’dir. Öznelerin kendi düşüncelerinde mutlaka bir ötekilik vardır. Dil, kültür, medeniyet gibi yapılar, ötekinin imlemelerinden başka şeyler değildir. Yanıp sönen neon ışıkları, nesnelerin silüetlerini ortaya çıkarır, öznenin analitik sürecinde bilinçdışıyla olan karşılaşmaları gibi. Kimi zaman belirsiz bir düşünce, kimi zaman bir sesteşlik, bir nükte, bir dil sürçmesi.

Referanslar

Jacques Lacan, 1970, Of Structure as the Inmixing of an Otherness.

Josefina Ayerza, 2011, By a Window Overlooking Baltimore.